การเลี้ยงโค
การบริหารจัดการ สายพันธุ์ และอาหาร อาจเป็นองค์ประกอบหลักในการทำฟาร์มปศุสัตว์อย่างมีประสิทธิภาพ แต่ในปัจจุบันการนำเทคโนโลยีที่ทันสมัยเข้ามาใช้ และการต่อยอดธุรกิจต่างก็มีบทบาทสำคัญ เพื่อความอยู่รอดของเกษตรกร อย่าง “ฟาร์มพฤกษะศรี” ฟาร์มต้นแบบเครือข่ายสมาคมโคเนื้อพันธุ์กำแพงแสน และศูนย์การเรียนรู้เชิงเกษตร เป็นอีกหนึ่งตัวอย่างความสำเร็จที่ร่วมมือกันได้อย่างลงตัว
![1.โคเนื้อพันธุ์กำแพงแสน](https://www.palangkaset.com/wp-content/uploads/2018/03/1.โคเนื้อพันธุ์กำแพงแสน.jpg)
การเลี้ยงโค
การบริหารจัดการ สายพันธุ์ และอาหาร อาจเป็นองค์ประกอบหลักในการทำฟาร์มปศุสัตว์อย่างมีประสิทธิภาพ แต่ในปัจจุบันการนำเทคโนโลยีที่ทันสมัยเข้ามาใช้ และการต่อยอดธุรกิจต่างก็มีบทบาทสำคัญ เพื่อความอยู่รอดของเกษตรกร อย่าง “ฟาร์มพฤกษะศรี” ฟาร์มต้นแบบเครือข่ายสมาคมโคเนื้อพันธุ์กำแพงแสน และศูนย์การเรียนรู้เชิงเกษตร เป็นอีกหนึ่งตัวอย่างความสำเร็จที่ร่วมมือกันได้อย่างลงตัว
![2.อาจารย์พรวิวัฒน์-พฤกษะศรี-ขวา](https://www.palangkaset.com/wp-content/uploads/2018/03/2.อาจารย์พรวิวัฒน์-พฤกษะศรี-ขวา.jpg)
![คุณนเรศ-แสงพรมทิพย์-ผู้จัดการฟาร์ม](https://www.palangkaset.com/wp-content/uploads/2018/03/คุณนเรศ-แสงพรมทิพย์-ผู้จัดการฟาร์ม.jpg)
อาจารย์พรวิวัฒน์ พฤกษะศรี เลี้ยงโคเนื้อพันธุ์กำแพงแสน จ.นครปฐม
ฟาร์มพฤกษะศรี เป็นฟาร์มเลี้ยงโคเนื้อพันธุ์กำแพงแสนที่มีการพัฒนาขึ้นเป็นลำดับ ปัจจุบันมีถึงระดับD4,D5 ก่อตั้งโดย ศาสตราจารย์ปรารถนา พฤกษะศรี ผู้เชี่ยวชาญทางด้านโคเนื้อ และเป็นหนึ่งในผู้ร่วมก่อตั้งสมาคมโคเนื้อพันธุ์กำแพงแสนโดยมี คุณนเรศ แสงพรมทิพย์ เป็นผู้จัดการฟาร์ม
อาจารย์พรวิวัฒน์ พฤกษะศรี ลูกชายของศาสตราจารย์ปรารถนา เล่าถึงที่มาว่า ในช่วงที่พ่อของตนเป็นอาจารย์สอนอยู่ในมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ วิทยาเขตกำแพงแสน ได้ทำการอบรมแก่เกษตรกรมากมายเกี่ยวกับการเลี้ยงโค ซึ่งมีเกษตรกรบางกลุ่มมักพูดว่านักวิชาการหลายคนมีเพียงความรู้วิชาการเท่านั้น หากลงมือทำฟาร์มจริงๆ ก็อาจจะไม่สำเร็จ
ดังนั้นศาสตราจารย์ปรารถนาจึงสร้างฟาร์มเป็นของตัวเองเมื่อปี พ.ศ. 2531 เพื่อเป็นฟาร์มต้นแบบให้แก่เกษตรกรได้เรียนรู้ โดยนำความรู้เชิงวิชาการที่ใช้อบรมเกษตรกรมาใช้ มีการสอดแทรกเนื้อหาอื่นๆ ที่เกี่ยวข้องกับการเลี้ยงโค เพื่อให้เกษตรกรสามารถลดต้นทุน และใช้ทรัพยากรในฟาร์มอย่างคุ้มค่า และมีวัตถุประสงค์อีกอย่างหนึ่ง คือ ความชื่นชอบส่วนตัว และต้องการพัฒนาสายพันธุ์โคเนื้อพันธุ์กำแพงแสนให้สำเร็จ
![3.พื้นที่เลี้ยงโค](https://www.palangkaset.com/wp-content/uploads/2018/03/3.พื้นที่เลี้ยงโค.jpg)
สภาพพื้นที่เลี้ยงโค
ทางฟาร์มค่อนข้างโชคดี เนื่องจากมีทำเลที่ตั้งเหมาะสมกับการทำฟาร์มเป็นอย่างยิ่ง ลักษณะพื้นที่ค่อนข้างอุดมสมบูรณ์ อยู่ติดกับคลองชลประทานที่มีน้ำใช้ตลอดทั้งปี โดยคลองส่งน้ำอยู่สูงกว่าพื้นที่ตั้งฟาร์ม จึงสามารถต่อน้ำเข้ามาใช้ภายในฟาร์ม และโรงเรือนเลี้ยงโคได้ โดยไม่ต้องใช้เครื่องปั๊มน้ำ
ถือเป็นการประหยัดไฟฟ้าและพลังงาน แต่ถ้าเป็นก๊อกน้ำสูงๆ ที่ต้องใช้แรงดัน ทางฟาร์มจะใช้ “ตะบันน้ำ” ทำจากวัสดุที่หาได้ง่าย ราคาไม่แพง ซึ่งมีแรงดันเทียบเท่าการใช้ปั๊มน้ำไฟฟ้า ซึ่งระบบนี้จะใช้ได้กับพื้นที่ๆ เหมาะสมเท่านั้น วิธีนี้จะเห็นผลในระยะยาว คือ การลดต้นทุนค่าไฟฟ้าได้
![4.บ่อไบโอแก๊ส](https://www.palangkaset.com/wp-content/uploads/2018/03/4.บ่อไบโอแก๊ส.jpg)
การ ผลิต แก๊สชีวภาพ ไบโอแก๊สจากมูลโคใช้เป็นเชื้อเพลิงผลิตอาหารสัตว์
น้ำที่ใช้ล้างโรงเรือน และมูลโค จะไหลลงสู่บ่อหมัก เข้าสู่กระบวนการของระบบไบโอแก๊สแบบโคเวอร์ ลากูน (Cover Lagoon) ด้านล่างของบ่อจะเป็นพื้นดินคลุมปากบ่อด้วยพลาสติกพีอี ใช้ระยะเวลาในการหมักอย่างสมบูรณ์ประมาณ 80 วัน จะได้ก๊าซมีเทน เข้าสู่กระบวนการผลิตเป็นเชื้อเพลิงใช้กับเครื่องยนต์ที่ใช้ในการผสมอาหารสัตว์
น้ำที่ล้นออกจากบ่อหมักจะไหลลงสู่บ่อพักน้ำที่อยู่ติดกัน และปล่อยน้ำชลประทานมาผสมกับมูลโคที่ไหลต่อไป เป็นปุ๋ยแปลงหญ้าสำหรับใช้เลี้ยงโค ส่วนกากมูลจะนำไปต่อยอดโดยการนำไปเลี้ยงไส้เดือนนั่นเอง
![5.ดินผสมมูลไส้เดือน](https://www.palangkaset.com/wp-content/uploads/2018/03/5.ดินผสมมูลไส้เดือน.jpg)
ข้อดีของมูลไส้เดือน
“โดยปกติแล้วมูลโค และมูลไส้เดือน มีค่า NPK ที่ไม่มีความแตกต่างกัน แต่สิ่งที่แตกต่างกันก็คือ ในทางเดินอาหารของไส้เดือนจะมีจุลินทรีย์หลากหลายชนิดที่เป็นประโยชน์ต่อพืช เมื่อไส้เดือนถ่ายมูลออกมา จุลินทรีย์เหล่านั้นก็จะออกมาด้วย ซึ่งเมื่อนำไปใช้กับพืช ก็จะได้รับประโยชน์ เนื่องจากในมูลไส้เดือนมีสารเร่งการเจริญเติบโตของราก และยังมีโกรทฮอร์โมนที่ทำให้พืชโตเร็ว
นอกจากนี้ในมูลไส้เดือนยังมีสารไล่แมลง เกษตรกรมักจะนำมูลไส้เดือนไปแช่น้ำ แล้วนำไปฉีดพ่นพืชผัก นี่จึงเป็นสาเหตุว่าทำไมมูลไส้เดือนถึงมีราคาสูงกว่ามูลโค”คุณนเรศกล่าวเสริมถึงข้อดีของมูลไส้เดือน
![6.โคแทะเล็มหญ้า](https://www.palangkaset.com/wp-content/uploads/2018/03/6.โคแทะเล็มหญ้า.jpg)
การให้หญ้าโค
ปัจจุบันทางฟาร์มมีแม่โคประมาณ 30 กว่าแม่ และลูกโค 20 กว่าตัว รวมทั้งหมดประมาณ 60 กว่าตัวสำหรับพื้นที่ๆ ใช้ในการทำฟาร์มมีทั้งหมด 38 ไร่ แบ่งเป็นพื้นที่สิ่งก่อสร้าง 8 ไร่ และพื้นที่ปลูกหญ้าสำหรับไว้ให้โคแทะเล็มจำนวน 30 ไร่ ซึ่งจะแบ่งเป็นแปลงย่อยประมาณ 20 แปลง
โดยทางฟาร์มจะเน้นปล่อยให้โคแทะเล็มหญ้าแปลงละ 2 วัน จากนั้นจะวนไปเรื่อยๆ เมื่อครบรอบ หญ้าจะมีอายุ 40 วัน หญ้าที่ปลูกมีทั้งหญ้าขน หญ้าสตาร์ และหญ้าแพงโกล่า รวมกัน เพื่อให้เกิดความหลากหลาย
![7.ห้องควบคุมระบบรั้วไฟฟ้า](https://www.palangkaset.com/wp-content/uploads/2018/03/7.ห้องควบคุมระบบรั้วไฟฟ้า.jpg)
ข้อดีและข้อเสียของการทำรั้วไฟฟ้า
จุดเด่นของทางฟาร์ม คือ การนำรั้วไฟฟ้าเข้ามาใช้ ซึ่งถือว่ามีความจำเป็นต่อการทำปศุสัตว์เป็นอย่างมาก เพื่อจำกัดหรือแบ่งเขตไม่ให้สัตว์ออกนอกบริเวณเขตพื้นที่ๆ กำหนด สมัยก่อนอาจขุดคลอง หรือใช้ไม้มาทำเป็นรั้ว ต่อมามีการพัฒนาจนเกิดการนำลวดเข้ามาใช้ มีการนำลวดมาพันกันเป็นลวดหนาม แต่ก็จะมีข้อเสียตรงที่สัตว์อาจโดนรั้วขีดข่วนจนได้รับบาดเจ็บได้ หรือมีการนำลวดมาสานกันเป็นรั้วตาข่าย ซึ่งรั้วลักษณะนี้จะเคลื่อนย้ายค่อนข้างลำบาก
จากนั้นมีการพัฒนามาเรื่อยๆโดยหาวิธีการลดต้นทุนใช้ลวดน้อยที่สุด แต่ได้ผลดีสามารถป้องกันสัตว์ได้อย่างปลอดภัยที่สุด นั่นคือ การนำเอาระบบรั้วไฟฟ้าเข้ามาช่วย ซึ่งจะปลอดภัยกว่าการใช้รั้วลวดหนาม “การใช้รั้วไฟฟ้าในประเทศไทยมีมานานแล้ว โดยเป็นแบบผลิต และประยุกต์ใช้กันเอง ไม่มีมาตรฐานความปลอดภัยรับรอง และประสิทธิภาพในการป้องกันสัตว์จะไม่ได้ผลเท่าที่ควร ในขณะเดียวกันหากสัตว์ หรือคน ไปสัมผัสกับเส้นลวดที่มีกระแสไฟฟ้าสูงอาจเป็นอันตรายถึงชีวิตได้ เนื่องจากไม่มีการตัดไฟ” อาจารย์พรวิวัฒน์กล่าวเสริม
สำหรับรั้วไฟฟ้า ทางฟาร์มจะนำไปใช้แบ่งเขตแปลงหญ้า โดยใช้ลวดทนสนิม สามารถใช้งานได้นาน เนื่องจากเคลือบด้วยสังกะสี+อลูมิเนียม 5% ติดตั้งเข้ากับเครื่องควบคุมไฟฟ้า ที่มีการเปลี่ยนไฟฟ้าจาก 220 โวลต์เป็น 6,000 โวลต์โดยกระแสไฟฟ้าจะมีความต่างศักย์เท่ากันทั้งหมด การทำงานของกระแสไฟฟ้าจะปล่อยเพียงเสี้ยววินาที และจะปล่อยทุกๆ 1.5 วินาที เพื่อให้สัตว์เกิดความสะดุ้ง และตกใจ เท่านั้น สัตว์จะเรียนรู้ และไม่เข้าใกล้รั้วกั้นดังกล่าว
ดังนั้นเกษตรกรสามารถมั่นใจได้ว่าไม่เป็นอันตรายต่อสัตว์เลี้ยงแน่นอน และที่สำคัญสามารถป้องกันขโมยได้ด้วย หากเกิดเหตุผิดปกติขึ้นกับกระแสไฟฟ้า เช่น ลวดถูกตัด กระแสไฟฟ้ารั่ว หรือมีกิ่งไม้ล้มทับ ระบบจะมีการแจ้งเตือนไปยังคนงานที่อยู่ในฟาร์ม หรือแจ้งเตือนไปยังโทรศัพท์มือถือเจ้าของฟาร์ม หรือผู้ดูแล ให้ทราบว่ามีกระแสไฟฟ้าผิดปกติไปจากเดิม และสามารถสั่งปิด-เปิดระบบผ่านโทรศัพท์มือถือ หรือตรวจสอบการทำงานของระบบได้ตลอดเวลา แม้ว่าอยู่นอกสถานที่ก็ตาม
นอกจากนี้ยังสามารถสั่งงานผ่านรีโมทคอนโทรล โดยที่พนักงานไม่ต้องเสียเวลาในการเดินไปเดินมาหลายรอบ ในขณะที่ซ่อมแซม หรือหาจุดชำรุด ทำให้สามารถประหยัดแรงงาน โดยการนำเทคโนโลยีที่ทันสมัยเข้ามาใช้ ซึ่งระบบดังกล่าวนี้ได้รับมาตรฐานจากประเทศนิวซีแลนด์ และถือเป็นมาตรฐานสากลที่ทั่วโลกให้การรับรอง ส่วนรั้วรอบฟาร์มซึ่งกั้นขอบเขตของฟาร์ม ใช้รั้วตาข่ายทนสนิม อายุใช้งานนานถึง 80 ปี นำเข้าจากประเทศนิวซีแลนด์เช่นกัน
![8.นำโคเข้าประมูล](https://www.palangkaset.com/wp-content/uploads/2018/03/8.นำโคเข้าประมูล.jpg)
คุณไชยเดช เทพไชย ผู้จัดการสมาคมโคเนื้อพันธุ์กำแพงแสน
สำหรับการเลี้ยงโคของฟาร์มพฤกษะศรี ตลาดที่รองรับโคทางฟาร์มจะนำเข้าตลาดกลางโคเนื้อกำแพงแสนเป็นหลัก เนื่องจากทางฟาร์มเป็นฟาร์มเครือข่ายของสมาคมโคเนื้อพันธุ์กำแพงแสน จึงนำโคเข้าร่วมการประมูลเพื่อเป็นการส่งเสริมกิจกรรมของทางสมาคมฯ
ด้านสมาคมโคเนื้อพันธุ์กำแพงแสนมีจุดหมายเพื่อพัฒนาโคเนื้อพันธุ์กำแพงแสน ในขณะเดียวกันทางสมาคมก็ได้มีตลาดกลางเป็นของสมาคม โดยที่ทางสมาคมไม่ได้แสวงหากำไร แต่ในขณะเดียวกันสมาคมก็ต้องหารายได้เพื่อนำมาเป็นค่าใช้จ่ายในสมาคม เช่น ค่าจ้างเจ้าหน้าที่ในสมาคม เป็นต้น
จากที่มีตลาดกลางทำให้ทราบว่ากระแสของโคพันธุ์กำแพงแสน และโคที่มีเลือดผสมของพันธุ์ชาร์โรเล่ส์จะมีราคาสูงกว่าโคลูกผสมสายพันธุ์อื่น ด้านความต้องการของตลาดมีเพิ่มขึ้นจากเดิม ทำให้โคพันธุ์กำแพงแสนเริ่มมีการขยายวงกว้างขึ้นเรื่อยๆ ในขณะเดียวกันทางสมาคมก็มีระบบการจัดการที่ดี และเกษตรกรก็ให้ความสนใจมาศึกษา นำความรู้ไปปรับใช้ในฟาร์มของตน
ทั้งนี้“กลไกของราคาจะเป็นตัวกำหนดปริมาณโค เมื่อไหร่ที่โคมีราคาดี เกษตรกรจะมีความต้องการเลี้ยงสูงขึ้น และก็ไม่มีใครอยากจะจำหน่ายโคออกจากมือ พอได้ระยะหนึ่งโคก็จะเพิ่มจำนวนขึ้น เราก็จะมีโคเพิ่มเข้ามาในระบบ ถ้าไม่มีอะไรที่ทำให้โคเสียหาย กลไกราคาโคก็จะยังทรงตัว เกษตรกรจะสามารถอยู่ได้ แต่ถ้าหากมีการแทรกแซงราคา หรือมีเนื้อนอกเข้ามา อาจทำให้ราคาเนื้อในประเทศเสียระบบ ราคาโคจะลดลง” คุณไชยเดช เทพไชย ผู้จัดการสมาคมโคเนื้อพันธุ์กำแพงแสน ให้ข้อมูล
และกล่าวต่อว่า “ทางสมาคมฯได้จัดงานประมูลโคมีชีวิตจำนวน 18 ครั้ง ได้รับผลตอบรับกลับจากเกษตรกร และเจ้าของโรงแปรสภาพเนื้อโคดีขึ้นตามลำดับ และผู้สนใจติดต่อเข้ามาสอบถามข้อมูลโคที่นำเข้ามาประมูลอยู่เสมอ”
![9.คุณอภิรัตน์-ซ้าย-คุณนเรศ-กลาง-และคุณไชยเดช-เทพไชย-ขวา](https://www.palangkaset.com/wp-content/uploads/2018/03/9.คุณอภิรัตน์-ซ้าย-คุณนเรศ-กลาง-และคุณไชยเดช-เทพไชย-ขวา.jpg)
![ผลิตไบโอแก๊สจากมูลโค เป็น แก๊สชีวภาพ ใช้เป็นเชื้อเพลิงผลิตอาหารสัตว์](https://www.palangkaset.com/wp-content/uploads/2018/10/ผลิตไบโอแก๊สจากมูลโค-เป็น-แก๊สชีวภาพ-ใช้เป็นเชื้อเพลิงผลิตอาหารสัตว์.jpg)
การจัดตั้งโครงการ Unseen Farm Tour
ส่วนความร่วมมือด้านอื่นๆ ทางฟาร์มมีการเปิดฟาร์มเป็นศูนย์การเรียนรู้ และเป็นฟาร์มต้นแบบ และร่วมพัฒนาสายพันธุ์โคเนื้อพันธุ์กำแพงแสน นอกจากนี้ทางฟาร์มยังมีโครงการร่วมกับทางสมาคม จัดตั้งโครงการ Unseen Farm Tour และมีโครงการฝึกอบรมหลายหลักสูตรคือ
- หลักสูตรการเลี้ยงโคเนื้อขั้นพื้นฐาน
- หลักสูตรการผสมเทียม
- หลักสูตรการจัดการสุขภาพโค และ
- หลักสูตรการอบรมการเลี้ยงไส้เดือนเพื่อเพิ่มมูลค่ามูลโค เป็นต้น
โดยมีเจ้าหน้าที่ของสมาคมฯ และอาจารย์ที่เกี่ยวข้อง รวมถึงผู้มีประสบการณ์การเลี้ยงโคของมหาวิทยาลัยฯ มาเป็นวิทยากรให้ความรู้ เพื่อหารายได้เข้าสู่สมาคม
“ในส่วนของการพัฒนา ศาสตราจารย์ปรารถนาจะพูดตลอดว่า เน้นการอยู่แบบพอเพียง ไม่ใช่ว่าจะไม่ทำอะไรเลย แต่เป็นการทำอะไรที่ไม่ให้คนอื่นเดือดร้อน ทุกอย่างที่ทำจึงเป็นไปในรูปแบบค่อยเป็นค่อยไปตามช่วงเวลาที่เหมาะสมที่ควรจะเป็น และไม่ใช่การหยุดพัฒนา” คุณนเรศกล่าว
![10.สายพันธุ์โค](https://www.palangkaset.com/wp-content/uploads/2018/03/10.สายพันธุ์โค.jpg)
การพัฒนาสายพันธุ์โค
“การพัฒนาพันธุ์โคสายพันธุ์ใดๆ ก็ตาม เกษตรกรต้องมีความแน่วแน่ และมั่นคง ในการพัฒนา เนื่องจากต้องใช้ระยะเวลายาวนาน ถ้าเกษตรกรบางรายไม่มีความมั่นคง ก็จะหลงในกระแสของสังคม จึงทำให้เกษตรกรไม่ประสบความสำเร็จในการพัฒนาพันธุ์ เพราะฉะนั้นเกษตรกรต้องมีการตั้งเป้าหมายไว้อย่างชัดเจน และมั่นคง ส่วนเรื่องของการบริโภคเนื้อ ซึ่งตามที่ได้อยู่ในวงการโคเนื้อ ผู้บริโภคต่างชาติยอมรับโคเนื้อของ KU beef ว่าไม่แพ้เนื้อโคของชาติใดๆ และกลิ่นของเนื้อจะไม่เหมือนโคของชาติอื่นๆ ซึ่งจะมีเอกลักษณะเฉพาะของโคพื้นเมืองเรา
แต่สำหรับคนไทยเองมักจะมองว่าสินค้าจากต่างประเทศดีกว่าของในประเทศ จึงอยากให้ผู้บริโภคเปิดใจเนื้อจากเนื้อโค KU beef สามารถตรวจสอบย้อนกลับถึงแหล่งผลิตได้ ผู้บริโภคจะได้บริโภคเนื้อที่มีคุณภาพอย่างแท้จริง” คุณนเรศฝากแง่คิดทิ้งท้าย
สอบถามเพิ่มเติม คุณนเรศ แสงพรมทิพย์ ผู้จัดการฟาร์ม เลขที่ 148 ม.6 ต.ทุ่งบัว อ.กำแพงแสน จ.นครปฐม